RITHÖFUNDURINN HUNTER S. THOMPSON
Gagnrýninn útlagi bandaríska draumsins Ljóðskáldið Ron Whitehead skrifar ljóð sín í anda beat-skáldanna og hefur komist í kynni

"ÉG HEF lengi dáð Ron Whitehead. Hann er kolklikkaður og ljóð hans eru undraverð blanda af alþýðuspeki og hreinni stærðfræði," skrifaði Hunter S. Thompson um viðmælanda blaðamanns, ljóðskáldið, útgefandann og baráttujaxlinn Ron Whitehead sem um nokkra hríð hefur dvalist hérlendis.

RITHÖFUNDURINN HUNTER S. THOMPSON

Gagnrýninn útlagi

bandaríska draumsins


Ljóðskáldið Ron Whitehead skrifar ljóð sín í anda beat-skáldanna og hefur komist í kynni við flesta þeirra persónulega. Dóra Ósk Halldórsdóttir hitti hann á kaffihúsi og spjallaði við hann um vin hans Hunter S. Thompson. "ÉG HEF lengi dáð Ron Whitehead. Hann er kolklikkaður og ljóð hans eru undraverð blanda af alþýðuspeki og hreinni stærðfræði," skrifaði Hunter S. Thompson um viðmælanda blaðamanns, ljóðskáldið, útgefandann og baráttujaxlinn Ron Whitehead sem um nokkra hríð hefur dvalist hérlendis. Hvernig kynntistu Thompson?

"Fyrir mörgum árum rak ég einu neðanjarðarbókabúðina í Louisville í Kentucky sem hét For Madmen Only og hún var eina bókabúðin í Louisville sem seldi bækur eftir beat-höfundana. Ég seldi allt sem vinur minn Lawrence Ferlinghetti, sem verður 84 ára 24. mars nk. og er eitt af bestu ljóðskáldum veraldar, lét mig fá, en hann stofnaði fyrstu kiljubókabúðina í Bandaríkjunum, City Lights Books í San Francisco.

Ég vissi af Hunter því hann er frá Louisville eins og ég. Árið 1968 kom fyrsta bókin hans, The Hells Angels , út og þá varð nafn hans á allra vörum. Þremur árum seinna, 1971, kom Fear and Loathing in Las Vegas: A Savage Journey to the Heart of the American Dream . Kaflar úr bókinni höfðu þegar birst í tímaritinu Rolling Stone og ég las allt sem ég komst yfir og fann hversu kraftmikill rithöfundur var þarna á ferðinni. Mín tilfinning var sú að þegar Jack Kerouac gaf út On the Road árið 1957 hefði opnast dyr í bandarískri þjóðarsál. Ný kynslóð fæddist, kynslóð beat- skáldanna sem þróaðist yfir í hippakynslóðina. Jack Kerouac er faðir hippakynslóðarinnar og konungur "beatsins". En þegar snilldarverk Hunter S. Thompson kom út árið 1971, fjórtán árum síðar, var þeirri hurð skellt. Þessar tvær bækur marka hugsanlega einn merkilegasta og einn mesta upplausnartíma bandarískrar sögu.

Árið 1992 byrjaði ég að gefa út bækur, ritstýra verkum og skipuleggja ljóðaviðburði víðs vegar um Bandaríkin og ég stofnaði samtökin Literary Renaissance sem eiga sér það markmið að stuðla að "gagnrýninni læsi" í heiminum og kynna ljóðlist og skáldskap sem víðast. Það var í gegnum þetta starf mitt sem ég kynntist Hunter persónulega."

Ron segir að Hunter sé mjög sérkennileg blanda af suðrænum herramanni, kurteisum og gestrisnum, á sama tíma og hann geti verið ofsafenginn í skapi. Það yrði seint sagt að hann væri auðveldur maður. Hann hefur oft verið hætt kominn í lífinu og oft fengið að kenna á því illilega, eins og þegar forsprakkar Hells Angels voru næstum búnir að berja hann til bana eftir útgáfu bókar hans um þá.

En ef við snúum okkur að öðru. Segðu mér aðeins frá hugmyndinni á bak við "gonzo"-blaðamennsku Hunter.

"Hunter er höfundur þess sem kallað er "gonzo"-blaðamennska. Fyrsta "gonzo"-blaðagrein Hunter er grein sem hann skrifaði um Kentucky Derby-veðreiðarnar. Hann bjó þá ekki lengur í Kentucky og skráði sig á hótel. En hann yfirgaf aldrei hótelherbergið, heldur skrifaði um veðreiðarnar án þess að hafa nokkurn tíma farið þangað. Greinin var birt og er nú ein af þekktari greinum Hunter frá blaðamannsferlinum. Í "gonzo"-blaðamennsku er útgangspunktur skrifanna blaðamaðurinn sjálfur og hans upplifun. "Gonzo"-blaðamennska er ferðalag frá einu misheppnuðu ævitýri til annars og þær spurningar sem vakna í því ferli."

Tengist það því sem Faulkner sagði eitt sinn að skáldskapurinn væri sannari en raunveruleikinn?

"Já, sannleikurinn er furðulegri en skáldskapur, en skáldskapur getur verið sannari en lífið sjálft. Þetta hljómar mótsagnakennt en er samt satt. Hunter trúði að eina sagan sem væri þess verð að segja væri sannleikurinn í skáldsagnaformi. Hin frábæra franska skáldkona Simone de Beauvoir sagði að sjálfsævisöguleg skrif sín væru skáldskapur en skáldskapur hennar væri sjálfsævisögulegur. Hún sagði að þegar hún skrifaði eitthvað niður á blað um sjálfa sig væri það hennar sannleikur, ekki einhvers annars og um leið er það að vissu leyti skáldskapur. Sögupersónur hennar voru hins vegar sprottnar úr hugarheimi hennar og því eins hægt að segja að þær væru að hluta til sjálfsævisögulegar því þær væru hluti af henni sjálfri. Því spurði hún hvar hægt væri að draga mörkin fyrst öll hennar skrif væru sjálfsævisöguleg? Þetta sama má segja um Hunter S. Thompson."

En ef við snúum okkur að kvikmyndinni sem gerð var eftir bók Thompson.

"Margir hafa sýnt því áhuga að gera mynd eftir bókinni allt frá því hún kom út árið 1971. En allar tilraunir mistókust því svo mikið af bókinni er eintal sálarinnar. Þetta er sálfræðileg saga og erfitt að koma henni á filmu. Ef Johnny Depp hefði ekki verið í þessari mynd Terry Gilliam hefði myndin aldrei orðið til. Johnny Depp er fæddur í Kentucky eins og Hunter og þegar ég fór á flugvöllinn í Kentucky og sótti hann sagði hann að nú væri hann loksins kominn heim. Hann dvaldi í marga daga með Hunter til að kynnast honum, upplifa persónuna. Ef einhver ætti skilið að fá Óskarsverðlaun fyrir leik þetta árið er það Johnny Depp. Þeir sem þekkja Hunter eiga ekki til orð yfir hvernig Depp nær Hunter. Hann hefur ótrúlegan hæfileika til að komast beint að kjarna persónunnar sem hann leikur. Eftir að Hunter hafði séð Depp í Ed Wood kom enginn annar leikari til greina. Það hafði verið gerð mynd fyrir nokkrum árum, Where the Buffalo Roams , þar sem Bill Murray fer með hlutverk Hunter og Hunter var svo óhress með leikinn að hann sagði að ef hann myndi einhvern tíma hitta Bill Murray myndi hann skjóta hann á staðnum."

En ef við tölum aðeins um eiturlyfjaneyslu Hunter og hvernig hún er sýnd í myndinni.

"Ég vissi um leið og myndin var sýnd í Bandaríkjunum að margir gagnrýnendur myndu ekki þora að taka á myndinni. Eiturlyf eru tabú- málefni og ég sá einn þekktan gagnrýnanda fara út af myndinni eftir aðeins 30 mínútur og síðan skrifaði hann harðorða grein án þess að hafa séð myndina. Í myndinni eins og í bókinni er hörð gagnrýni á bandarískt þjóðfélag og ekki síst bandaríska drauminn sem fólk neitar að horfast í augu við og sér bara eiturlyfin. Það er til dæmis alltaf sjónvarp sem sýnir stríðssenur frá Víetnam í bakgrunni myndarinnar. Það er saga á bak við eiturlyfjanotkunina í myndinni og það er sú saga sem Hunter var að segja í bókinni. En það eru líka margir sem viðurkenna ekki Hunter sem þann rithöfund sem hann er vegna þess að hann notar eiturlyf. En síðari hluti titils bókarinnar: Hræðileg ferð inn að hjartarótum bandaríska draumsins segir meira en mörg orð. Og hvaða staður í Bandaríkjunum sýnir betur neysluhyggju samtímans en Las Vegas? Það er hin kapítalíska martröð í hnotskurn. Í dag eru verslunarmiðstöðvar trúarmiðstöðvar Bandaríkjamanna, því efnishyggjan ræður öllu. Og það er kjarni bæði bókarinnar og myndarinnar. Hunter uppgötvaði á sínum tíma í Las Vegas að sú vakning sem hófst með útgáfu bókar Kerouac 1957 var dauðadæmd. Efnishyggjan hafði sigrað."

En er ekki öll eiturlyfjaneyslan í bókinni og myndinni bara annað form af neysluhyggju sem er kannski ekki jafn uppreisnargjörn nú og hún þótti á tímum Kerouac og síðar hippanna?

"Ég tel að Hunter hafi ekki haft þessa spurningu í huga þegar hann skrifaði bókina, og kannski gekk hann ekki nógu langt í að greina sína eigin uppreisn. Eiturlyf geta verið fyrir suma leið til aukins skilnings, opna augu þeirra fyrir að það eru aðrir möguleikar á lífsstíl en sá sem festist í sessi eftir heimsstyrjöldina síðari. En á sama hátt getur maður fest í neti eiturlyfjanna. Mín tilfinning er að hvorug leiðin sé sú eina rétta. Maður verður að finna sér farveg sem er ekki um leið gildra. En það er ekki hægt annað en gefa Hunter S. Thompson hrós í hattinn fyrir að hafa að minnsta kosti reynt að standa gegn neysluhyggju nútímans, þótt hann hafi ekki staðist freistingar áfengis og vímuefna. Og sá veikleiki breytir því ekki að hann er einn af bestu rithöfundum okkar tíma."

Morgunblaðið/Árni Sæberg RON Whitehead á Kaffibrennslunni.

HUNTER S. Thompson.

RON í eldhúsinu heima hjá Hunter í Aspen í Colorado.